مطالب پزشکی

 

بارداری و زایمان چندقلو از آغاز مورد توجه انسان‌هابوده است و هنوز پس از قرن‌ها تحقیق، این قبیل بارداری‌ همچنان پرخطر است و نکاتمبهمی در مورد آن وجود دارد. این قضیه در مورد دوقلوهای به‌هم‌چسبیده جدی‌تر است. آنان چنان همواره شگفت‌انگیز بوده‌اند که برخی اقوام وجودشان را معجزه تلقیمی‌کردند. ولی امروزه چگونگی به‌وجود آمدن انواع مختلف دوقلوها و چندقلوها شناختهشده و وجود آنها در جوامع کاملا ً پذیرفته شده است.در ۱۸۵۳، یک کشاورز به نام کریلوبه نزد امپراتور روسیه فراخوانده شد. او دو بار ازدواج کرده بود. همسر اولش چهاربار چهارقلو، هفت بار سه‌قلو و دو بار دوقلو به دنیا آورده بود (یعنی در مجموع ۴۱فرزند). همسر دومش هم ۱۵فرزند زاییده بود شامل شش دوقلو و یک سه‌قلو. جالب اینکههمة ۵۶فرزندش در زمان معرفی وی به امپراتور روسیه هنوز زنده بودند!

 

دوقلوهای همسان، نیمه‌همسان وغیرهمسان

به‌طورکلی، در هر زایمان، احتمال دوقلوزایی یک درصد است ودو درصد از کل نوزادان هر جمعیت دوقلو هستند.هر ماه، در چرخة طبیعی جنسی زنانه،تنها یک تخمک از تخمدان زن آزاد می‌شود. یعنی معمولا ً در هر بارداری یک جنین وجوددارد. اما گاه به علت نامعلومی در یک ماه دو تخمک از تخمدان زن آزاد می‌شود که هریک به‌طور مستقل با یک اسپرم جداگانه بارور می‌شود. گاه نیز سلول تخم حاصل از ترکیبسلول جنسی زن (تخمک) و سلول جنسی مرد (اسپرم)، در مراحل ابتدایی تشکیل، به دو سلولتخم تبدیل می‌شود که هرکدام از این سلول‌ها یک جنین مستقل را به‌وجود می‌آورد. درحالت اول، دوقلو را دوتخمی ـ دی‌زیگوت ـ یا غیرهمسان می‌نامیم. بنابراین، دوقلوهایدوتخمی حاصل لقاح ۲ تخمک و ۲اسپرم هستند. این دوقلوها ممکن است همجنس یا غیرهمجنسباشند. آنها شباهت دو خواهر یا برادر معمولی را دارند، با این تفاوت که در یک زمانبه دنیا می‌آیند. در حالت دوم که یک تخمک با یک اسپرم بارور می‌شود، دوقلویحاصل از این لقاح را یک‌تخمی ـ مونوزیگوت ـ یا همسان می‌نامیم. این نوع دوقلوهاهمیشه همجنس‌اند، اما ممکن است براساس زمان تقسیم، رشد متفاوتی داشتهباشند.دوقلوهای تک‌تخمی خصوصیات جسمی یکسان و ویژگی‌های ژنتیکی همانند دارند. رنگپوست، مو، چشم و ساختار بدن آنها مشابه است و گروه‌های خونی یکسانی دارند. آنهااغلب تصاویر آینه‌ای یکدیگرند. مثلا ً یکی چپ‌دست و دیگری راست‌دست است، اما اثرانگشتشان متفاوت است. در جمعیت عمومی، تعداد دوقلوهای دوتخمی بیشتر از دوقلوهایتک‌تخمی است. در حدود ۳۳درصد از دوقلوهای جهان تک‌تخمی و حدود ۶۷ درصددوتخمی‌اند.اما حالت سومی هم وجود دارد. اگر تخمک مادر قبل از لقاح دونیم شود و هرنیمه با یک اسپرم مستقل بارور شود، دوقلوی حاصل را نیمه‌همسان می‌نامیم.

 

احتمال دوقلوزایی در زنان

وقوع دوقلویی تک‌تخمی تصادفی است و چندان تحت تأثیر عوامل مختلفقرار نمی‌گیرد. این اتفاق تقریباً در ۳ تا ۴ مورد از هر ۱۰۰۰ تولد در سراسر جهان رخمی‌دهد. اما میزان شیوع تولد دوقلوهای دوتخمی در سراسر جهان متفاوت است و عواملمتعددی در وقوع آن مؤثرند. وراثت یک عامل مهم است. اگر بستگان درجة اول مادر دوقلوداشته باشند، احتمال بارداری دوقلویی در او افزایش پیدا می‌کند. احتمال دوقلوزاییدر بارداری بعدی مادری که قبلا ً دوقلوی دوتخمی به دنیا آورده، دو برابر است. اماسابقة فامیلی پدر هیچ اثر ارثی در دوقلوزایی ندارد یا احتمال تأثیرگذاری آن مختصراست.نژاد مادر عامل دیگری است که در احتمال دوقلوزایی تأثیر می‌گذارد. شیوع تولددوقلوهای تک‌تخمی متأثر از نژاد نیست؛ ولی ۷ تا ۱۰ مورد از هر ۴ هزار تولد درسفیدپوستان، ۱۰ تا ۴۰مورد از هر هزار تولد در افریقایی‌ها، و ۳ مورد از هر هزارتولد در آسیایی‌ها دوقلوی دوتخمی‌اند. ایالات متحدة امریکا از جملة کشورهایی است کهبالاترین میزان تولد چندقلویی را دارد، یعنی یک مورد در هر ۹۰بارداری، و ژاپنکمترین میزان را با احتمال یک مورد در هر ۱۵۵تولد.زنان سیاه‌پوست قوم یاروبا (Yoruba) در غرب کشور نیجریه، با احتمال یک مورد در هر ۲۰ تولد، رکورددار دوقلو وچندقلوزایی در جهان هستند.سن مادر و قد و وزن او هم در میزان دوقلوزایی تأثیر دارد. بیشترین میزان تولد دوقلوهای دوتخمی در زنان بالای ۳۵ سال و زنان چاق و قدبلند رخمی‌دهد.استفاده از برخی داروها در مرحلة پیش از تخمک‌گذاری در چرخة ماهیانة زن همشیوع تولد دوقلوهای دوتخمی را افزایش می‌دهد. این داروها شامل مخدرها و داروهایالقا‌کنندة تخمک‌گذاری، که برای درمان نازایی زنان تجویز می‌شوند، هستند. همچنین در زنانِ با گروه‌های خونی A وO، به‌دلایل نامشخصی، شیوع دوقلوزایینسبت به جمعیت عمومی بیشتر استجالب آنکه در زنانی که در اواخر دورة تخمک‌گذاریباردار می‌شوند، احتمال بارداری چندقلو بیشتر است که شاید به علت رسیده بودن بیش ازحد تخمک‌ها باشد. تحقیقات اخیر نشان داده‌اند که نطفة اکثر دوقلوهای دوتخمی درماه ژوئیه (تیر و مرداد) تشکیل می‌شود، و ماه ژانویه (دی و بهمن) کمترین باروری‌هایدوقلویی را دارد. دانشمندان معتقدند که طولانی‌تر بودن روز در ماه ژوئیه ممکن استعامل ترشح بیشتر هورمون تحریک‌کنندة فولیکول (FSH) و در نتیجه بالا رفتن احتمالدوقلوزایی در زنان باشد. اما عامل اصلی افزایش احتمال بارداری دوقلویی وچندقلویی استفاده از روش‌های درمان ناباروری است. روش‌های کمک به باروری (ART)،مانند لقاح آزمایشگاهی، باعث افزایش میزان تولد چندقلوها می‌شوند. در لقاحآزمایشگاهی، هرچه تعداد جنین‌های انتقال‌داده‌شده به رحم افزایش یابد، احتمالبارداری چندقلویی هم افزایش می‌یابد.بارداری دوقلویی بارداری دوقلویی رامی‌توان با روش‌های بالینی، بیوشیمیایی و بیوفیزیکی تشخیص داد. در معاینه، ارتفاعجسم رحم از میزان مورد انتظار برای بارداری تک‌قلویی در همان سن بیشتر است؛ درنتیجه، شکم بزرگ‌تر از حد معمول آن سن جنینی می‌شود. در ادامة بارداری، ممکن است دوجنین قابل لمس باشند و دو سرعت ضربان قلب مختلف شنیده شود. اگر تنها به روش‌هایبالینی فوق اکتفا شود، تقریباً یک‌سوم بارداری‌های دوقلویی تشخیص داده نمی‌شود و درزمان زایمان کشف می‌شود. بنابراین، از آزمون‌های بیوفیزیکی و بیوشیمیایی کمک گرفتهمی‌شود. سونوگرافی قادر به نشان دادن بارداری دوقلویی، وضعیت جفت و پرده‌های جنینیو نیز تعیین جنسیت جنین‌هاست. اما خطاهای تشخیصی در این روش، در مواردی که بیش ازدو جنین وجود داشته باشد، بسیار شایع است.تغییرات فیزیولوژیکی در زنانِ با بارداریدوقلویی شکل تشدیدشدة تغییرات بارداری‌های تک‌قلویی است. میزان متوسط افزایش وزن درزنِ با اندازة بدنی طبیعی که دوقلو باردار است ۹/۱۵ تا ۴/۲۰کیلوگرماست.

به‌طورکلی، در زنانِ با بارداری دوقلویی، هشت مشکل طبی شیوع بیشتری دارد:

 

»  زایمان زودرس: مدت زمان بارداری تک‌قلویی ۳۷ تا ۴۲هفته از زمان شروع آخریندورة قاعدگی است. تحقیقات نشان داده‌اند که بروز زایمان زودرس در بارداری‌هایدوقلویی سه تا هفت برابر بارداری‌های تک‌قلویی است. متوسط طول مدت بارداری برایدوقلو ۳۵هفته، برای سه‌قلو ۳۳هفته و برای چهارقلو ۲۹هفته است. زایمان زودرساحتمال مرگ‌ومیر جنین یا نوزاد را قبل، حین و بعد تولد افزایش می‌دهد.

»  

/ 0 نظر / 15 بازدید