دوقلوها چگونه هم سان یا غیر هم سان می شوند ؟

چند دهه ی پیش ، اکثر خانم هایی که چندقلو حامله بودند تا زمان زایمان از این مطلب اطلاع پیدا نمی کردند . اما امروزه دیگر چنین غافلگیری هایی به ندرت پیش می آیند . این خانم ها به طور معمول در آزمایش سونوگرافی که اغلب در سه ماهه ی اول حاملگی انجام می شود ، از این که دو یا چندقلو حامله هستند، مطلع می شوند .

در صورتی که اندازه ی شکم شما بیش از حد معمول بزرگ شده باشد، پزشک به شما توصیه می کند که یک آزمایش سونوگرافی در سه ماهه ی اول حاملگی بدهید . البته به احتمال زیاد، شما یا پزشکتان در تعیین تاریخ دقیق آبستن شدن ، اشتباه کرده اید . آزمایش سونوگرافی مشخص خواهد کرد که چه قدر از زمان آبستنی شما می گذرد و آیا بزرگی اندازه ی شکم شما به واسطه ی چندقلو حامله بودن است یا خیر .

اگر شما با استفاده از روش های درمان ناباروری مانند استفاده از داروی کلومید (clomid )، گنادوتروپین ، یا باروری آزمایشگاهی ( IVF ) حامله شده اید، احتمالا در هشت هفته ی اول از آزمایش سونوگرافی استفاده خواهید کرد تا مشخص شود که چند جنین در رحم شما کاشته شده اند . آزمایش سونوگرافی (خصوصا پس از هفته های ششم تا هشتم ) ، تقریبا به صورت قطعی می تواند مشخص کند که آیا بیش تر از یک جنین در رحم شما در حال رشد است یا خیر . با این حال، هر چه تعداد جنین ها بیش تر باشد، احتمال این که یکی از آن ها در آزمایش سونوگرافی مخفی بماند افزایش می یابد .

دوقلوها چگونه هم سان یا غیر هم سان می شوند ؟

دوقلوهای غیر هم سان در اثر آزاد شدن دو تخمک و بارور شدن هم زمان آن ها ایجاد می شوند . این دوقلوها را به عنوان دو تخمکی یا دی زیگوتیک ( DZ ) نیز می شناسند . دوقلوهای هم سان از یک تخمک که بارور شده و سپس تقسیم می شود پدید می آیند و به همین دلیل به عنوان یک تخمکی یا مونوزیگوتیک ( MZ ) نیز شناخته می شوند .

به هر حال، از آن جا که دوقلوهای هم سان از یک تخمک به بار می آیند ، DNA یک سانی دارند؛ اما با این که به آن ها دوقلوهای هم سان گفته می شود، دقیقا مشابه با یک دیگر نیستند . هرچند ژن های آن ها یک سان هستند، اما ممکن است برخی ویژگی های آن ها نیز متفاوت باشد که در نتیجه والدین می توانند بین آن ها تمایز گذاشته و آنها را از یک دیگر تشخیص دهند . این تفاوت ها ممکن است به واسطه ی اثرات محیطی ، یا در درون رحم و یا در خارج از رحم باشد . هم چنین ، برخی ژن های خاص ممکن است نهایتا به شکل های متفاوتی در این دوقلوها بروز پیدا کنند .

چه زمانی و چگونه می توانم بفهمم که آیا دوقلوهای من هم سان یا غیر هم سان هستند ؟

از لحاظ تئوریک ، آزمایش های دوران حاملگی مانند CVS و آمنیوسنتز می توانند این مورد را به صورت دقیق مشخص نمایند . اما انجام این آزمایش ها در چندقلوها می تواند پر دردسر بوده یا نتایج چندان دقیقی به دست ندهد و شما ممکن است نتوانید از DNA همه ی جنین ها نمونه برداری کنید .

اگر شما نتوانید یا نخواهید از این آزمایش ها استفاده کنید، آزمایش سونوگرافی در اغلب موارد ( بر حسب این که آیا آن ها از یک جفت استفاده می کنند یا دو جفت ؛ و این که آیا هم جنس هستند یا غیر هم جنس ) می تواند مشخص کند که آیا نوزادان شما هم سان هستند یا غیر هم سان .

اگر یک متخصص حرفه ای ، سونوگرافی واژینال را بین هفته های 9 تا 14 انجام دهد ، می تواند تقریبا %100 مشخص نماید که آیا نوزادان شما از یک جفت به صورت مشترک استفاده می کنند یا خیر . اگر این آزمایش در سه ماهه ی دوم انجام شود ، میزان دقت آن به %90 افت می کند ، زیرا محیط داخل رحم تنگ تر شده و تشخیص جفت نیز دشوارتر می شود .

در صورتی که نوزدان شما از یک جفت به صورت مشترک استفاده کنند، هم سان هستند . در صورتی که آن ها از دو جفت استفاده کنند، ممکن است هم سان یا غیر هم سان باشند . همه ی دوقلوهای غیر هم سان و 20 تا 30 درصد از دوقلوهای هم سان ، از جفت های مجزا استفاده می کنند .

در 18 تا 20 هفتگی ، در صورتی که هر دو جنین به صورتی در رحم قرار گرفته باشند که تکنیسین بتواند اندام های جنسی آن ها را از طریق سونوگرافی ببیند، می توان جنسیت هر دو کودک را مشخص نمود . در صورتی که آزمایش سونوگرافی به وضوح نشان دهد که شما یک پسر و یک دختر دارید ، در این حالت کودکان شما غیر هم سان هستند . دوقلوهای هم سان تقریبا در همه ی موارد، جنسیت مشابه دارند .

در صورتی که در آزمایش سونوگرافی مشخص شود که دو جفت وجود دارد و کودکان از یک جنس هستند، یا این که اگر نتیجه ی سونوگرافی واضح و دقیق نباشد، شما احتمالا باید تا زمان تولد بچه ها برای پاسخ این سوال منتظر بمانید . پس از تولد ، پزشک مشخص می کند که آیا دوقلوها از یک جفت به صورت مشترک استفاده می کرده اند یا خیر . از آن جا که جفت های مجزا نیز در برخی موارد به هم چسبیده و به شکل یک جفت ظاهر می شوند، ممکن است برای تعیین تعداد دقیق جفت ها به آزمایش در آزمایشگاه مجهز نیاز باشد .

اگر بررسی و آزمایش جفت ها نیز جواب سوال را مشخص نکند، شما می توانید از آزمایش DNA استفاده کنید؛ اما باید یک تا دو هفته برای مشخص شدن نتیجه، منتظر بمانید . همان گونه که در بالا ذکر شد، دوقلوهای هم سان تقریبا در همه ی موارد DNA یک سانی دارند ، اما در دوقلوهای غیر هم سان فقط %50 از DNA بین دو نوزاد مشابه و مشترک است .

هنگامی که نوزادها بیش تر رشد کنند ، احتمالا با نگاه کردن به آن ها نیز به آسانی می توان مشخص کرد که آن ها چه نوع دوقلویی هستند . اگر آن ها آن قدر به هم شبیه باشند که افراد دیگر نتوانند آن ها را از هم تشخیص دهند، می توان گفت که مسلما هم سان هستند. اگر رنگ مو، رنگ چشم یا خصوصیات صورت آن ها با هم تفاوت مشخصی داشته باشد، بدین معناست که آن ها غیر هم سان هستند .

دانستن این که دوقلوها هم سان یا غیر هم سان هستند، چه اهمیتی دارد ؟

این موضوع صرفا برای ارضای حس کنجکاوی نیست . دانستن این نکته، ممکن است به خاطر برخی دلایل پزشکی نیز اهمیت داشته باشد .

یک مورد آن است که دوقلوهای هم سان که از یک جفت به صورت مشترک استفاده می کنند، ممکن است در طول دوران حاملگی با یک خطر خاص در زمینه ی سلامتی خود مواجه باشند . حدود 15 درصد از این دوقلوها به سندرم انتقال خون بین دوقلوها در رحم ( TTTS ) مبتلا می شوند؛ حالت خطرناکی که در آن ، یکی از دوقلوها بخشی از مایعات خود را به دیگری می دهد . دوقلویی که مایع را دریافت می کند، احتمالا سریع تر از دوقلوی دهنده ، رشد خواهد کرد .

در صورتی که این عارضه درمان نشود، معمولا برای هر دو جنین کشنده است . در صورتی که دوقلوهای شما از یک جفت به صورت مشترک استفاده می کنند، پزشک شما ، میزان وزن اضافه کردن دو جنین را تحت نظر قرار داده و سایر نشانه های احتمالی TTTS را نیز بررسی می کند . در صورتی که پزشک به بروز این عارضه مشکوک شود ، درمان فوری ممکن است جلوی عوارض احتمالی را گرفته و کودکان شما را سلامت نگه دارد .

حتی پس از این که کودکان شما رشد کردند، دانستن اینکه آیا هم سان هستند یا غیر هم سان ، باز هم اهمیت دارد . به عنوان مثال ، اگر دوقلوها هم سان بوده و مشخص شود که یکی از دوقلوها از یک بیماری ژنتیکی رنج می برد، دوقلوی دیگر نیز قطعا به همین بیماری مبتلاست . اما در مورد دوقلوهای غیر هم سان ، ممکن است یکی از آن ها به یک بیماری ژنتیکی مبتلا باشد ولی دیگری از این لحاظ سالم باشد .

یک دلیل دیگر هم برای دانستن هم سان یا غیر هم سان بودن دوقلوها وجود دارد : همه در این باره از شما سوال خواهند پرسید ( از دوستان و آشنایان، تا غریبه هایی که در خیابان می بینید ). دوقلوها برای مردم جذاب هستند ، پس بهتر است در طول حاملگی و تا چندین سال بعد ، برای پاسخ دادن به سوالات مکرر آن ها آماده باشید .